Halep

Halep şehri, Hitit egemenliğine girmeden önce Yamhad Krallığı'nın merkezi (MÖ 19.-16. yüzyıllar) ve Mitanni İmparatorluğu'nun bir parçası (16.-15. yüzyıllar) olmuştur. MÖ 16. yüzyılda Hitit kralı I. Musili tarafından yıkıma uğratılmış olmakla birlikte, kalıcı olarak Hitit hakimiyetine MÖ 15. yüzyılda girmiştir. Hitit kralı I. Şuppiluliuma, MÖ 14. yüzyılda Suriye seferinden sonra oğlu Telipinu’yu Halep'in Fırtına Tanrısı'nın 'büyük-rahibi' ve fiilen hükümdarı olarak atamıştır. Halep'in Fırtına Tanrısı, Hitit panteonundaki önemli tanrılardan biridir (bu tanrının Anadolu'daki bir betimlemesi icin bknz. İmamkulu). Telipinu’yu oğlu Talmi-Şarruma izlemiştir. Halep, İmparatorluk döneminde Hititlerin Suriye valisinin idaresinde olan Karkamış’ın gölgesinde kalmış, ancak şehir Suriye’deki Fırtına Tanrısı ibadetinin ana merkezi olarak önemini korumuştur. Hitit devletinin MÖ 1200 civarında yıkılmasından sonra, şehir bir Geç Hitit krallığı olarak varlığını sürdürmüştür. MÖ 11. yüzyılda Halep, Tell Tayinat merkezli Falastin (yazıtlarda Palastin/Walastin) Krallığı'nın bir parçası olmuş, MÖ 9. yüzyılda Asur hakimiyetine girmiştir.

Halep kalesinde 1996-2010 yıllarında Kay Kohlmeyer başkanlığındaki Suriye-Alman ekibi tarafından gerçekleştirilen kazılarda Hitit İmparatorluk ve Geç Hitit dönemlerini de içeren çeşitli evrelerden geçmiş Fırtına Tanrısı tapınağı kalıntıları ortaya çıkarılmıştır. MÖ 11. ve 10. yüzyıllara tarihlenen son evresi Falastin kralı (I.) Taita dönemine aittir. Mevcut yapılaşma yüzünden tapınağın sadece iç mekanları ortaya çıkarılmış, dış yüzeylerine ulaşılamamıştır. Geç Hitit dönemi tapınağının özellikle kuzey ve doğu duvarları ve sella giriş koridoruna ait çok sayıda ortostat ve heykel bulunmuş ve bunların bir kısmının İmparatorluk dönemi tapınağından devir alındığı anlaşılmıştır. Daha önceleri ikincil konumda bulunmuş ve Halep Müzesi'ne taşınmış bir kaç parça hariç bütun ortostat ve heykeller in situ olarak Halep kalesi içinde muhafaza edilmektedir.

Talmi-Şarruma'ya ait bir yazıt (ALEPPO 1) Hitit imparatorluk dönemine aittir. Halep şehrine ait bir Fırtına Tanrısı steli (BABYLON 1) ve iki adet yazıtlı sunak kabı 1899 yılında Babil kazılarında II. Nebukadnezzar sarayında ortaya çıkarılmıştır. Bunlar muhtemelen savaş ganimeti olarak önce Asur, sonra Babilliler tarafından taşınmışlardır. Stel İstanbul Arkeoloji Müzesindedir.


Büyük boy görmek için resimlere tıklayınız.

Halep Kalesi - Fırtına Tanrısı tapınağı

Geç Hitit döneminde yeniden kullanılmış İmparatorluk dönemi ortostat ve heykelleri


Geç Hitit tapınağı ortostatları